Τι μας χρειάζονται τα αρχαία Ελληνικά; (2ο)

Greek_alphabet_variantsΓράφει ο Συγγραφέας  ΓΙΑΝΝΗΣ  Β. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

Έγραφα στο προηγούμενο άρθρο μου ότι η πλειονότητα των λέξεων της ελληνικής γλώσσας είναι ρηματικά ονόματα, δηλαδή ονόματα που παράγονται από ρήματα. Έγραφα ακόμη ότι οι λέξεις που παράγονται από τα ρήματα δεν παράγονται μόνο από το θέμα τού ενεστώτα, αλλά και από τα θέματα των άλλων χρόνων (του αορίστου, του μέλλοντα, του αορίστου β΄, του παρακειμένου). Και κατέληγα με την επισήμανση ότι λέξεις δεν παράγονται μόνο από ρήματα, αλλά και από ουσιαστικά, από επίθετα και από άλλα μέρη του λόγου, σε πολύ μικρότερο αριθμό.

Υπενθυμίζω ότι απαντώ στον δεύτερο ισχυρισμό μου ότι: Με την ετυμολογική εξήγηση των λέξεων κατανοούμε την ακριβή σημασία τών λέξεων της σύγχρονης γλώσσας μας.

Θα δώσω μερικά παραδείγματα για να φανεί καθαρά αυτό που θέλω να πω. Όλοι γνωρίζουμε τι σημαίνει η λέξη πίστη. Αν όμως γνωρίζω ότι η λέξη πίστη παράγεται από το ρήμα πείθω, (από το ασθενές θέμα πιθ- τού αορίστου β΄, έπιθον), τότε καταλαβαίνω ότι πίστη σημαίνει αυτό για το οποίο έχω πεισθεί. (Δεν θα προχωρήσω περισσότερο να εξηγήσω γιατί η πίστη παράγεται από δεύτερο ρηματικό χρόνο και όχι από πρώτο, διότι αυτό είναι για πιο προχωρημένους στα θέματα της γλώσσας).

Όλοι γνωρίζουμε επίσης τι σημαίνει η λέξη ικανός. Αν όμως γνωρίζω ότι η λέξη ικανός παράγεται από το αρχαίο ρήμα ίκω, ικνέομαι, (ικ- + -ανός > ικανός), που σήμαινε: «φτάνω, έρχομαι», τότε καταλαβαίνω ότι ικανός είναι αυτός που έχει τη δυνατότητα να κάνει κάτι καλά, να φτάσει στο τέλος, σε ένα αποτέλεσμα. Ακόμη, η λέξη εικόνα παράγεται από το αρχαίο ρήμα είκω (έοικα), που σήμαινε: «ομοιάζω, είμαι όμοιος, φαίνομαι». Τώρα καταλαβαίνω τί διαφορά έχει η εικόνα από τη φωτογραφία.

Νομίζω ότι έγινε κατανοητό αυτό που θέλω να πω. Οι λέξεις: πίστη, ικανός, εικόνα, είναι της σύγχρονης γλώσσας μας∙ τα ρήματα όμως από τα οποία γεννήθηκαν είναι της αρχαίας γλώσσας. Τέτοιες λέξεις μπορώ να γράψω χιλιάδες. Τις έχω γραμμένες (10.000 λέξεις) στο βιβλίο μου: Η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΚΑΙ Ο ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ.

Θα γράψω όμως και εδώ αρκετά ρήματα της αρχαίας μας γλώσσας και δίπλα θα γράψω ενδεικτικά μερικές λέξεις (ρηματικά ονόματα), που παράγονται από αυτά.

  1. Βάλλω (= ρίχνω από μακριά): το βλήμα, το βέλος, η βελόνα, η βολίδα, ο βόλος και άλλες.
  2. Δέχομαι: ο δέκτης, ο δεκτός (ο ανα-δεκτός), η δεξαμενή, το δοχείο, η δοκός, το δόκανο κ.ά.
  3. Έχω: -εχής (συν-εχής), -οχή (μετ-οχή, κατ-οχή), -οχος (μέτ-οχος, κάτ-οχος), -ούχος (δικαι-ούχος), η έξη (= η συνήθεια), -εξία (καχ-εξία), εξής, η σχολή, το σχολείο, το σχόλιο, σχεδόν, η σχέση, το σχήμα.
  4. Ίστημι, ίσταμαι (= στήνω, στέκομαι): η στήλη, η στάση, το στάδιο, ο σταθμός, ο σταθερός, η στάθμη, το -στήμα (ανά-στημα, κατά-στημα), ο ιστός κ.ά.
  5. Κείμαι (= είμαι ξαπλωμένος, τοποθετημένος): το κείμενο, το κειμήλιο, η κοίτη, η κοιτίδα, κοιτώνας.
  6. Κλίνω (= γέρνω): η κλίνη, η κλίση, το κλίτος, η κλιτύς, το κλίμα, η κλίμακα κ.ά.
  7. Πείθω: η πειθώ, η πειθαρχία, το πείσμα, η πίστη, ο πιστός, ο πιθανός, πιθανόν, η πεποίθηση κ.ά.
  8. Ρέω (= τρέχω, χύνομαι): η ροή, ο ρους, το ρεύμα, η ρύμη, το ρυάκι, ο ρυθμός, η ρύση, το ρείθρο, η ρεύση, η ροιά (από-ρροια, διά-ρροια).
  9. Τίκτω (= γεννώ): το τέκνο, ο τέκτονας, η τέχνη, ο τόκος, ο τοκετός κ.ά.
  10. Φέρω: ο φερτός, το φέρετρο, η φαρέτρα, ο φόρος, ο φόρτος, ο φορέας, το φορείο, ο φωριαμός κ.ά.
SONY DSC

SONY DSC

Θέλω να διευκρινίσω εδώ δύο πράγματα: πρώτον, ότι οι διαφορές στην ορθογραφία των λέξεων που παράγονται από το ίδιο ρήμα, (π.χ. η πειθώ, η πίστη, η πεποίθηση), εξηγούνται από την ποικιλία των θεμάτων που έχει κάθε ρήμα (ισχυρό, ασθενές, ετεροιωμένο, εκτεταμένο, συνεσταλμένο) και δεύτερον, η ορθογραφία των λέξεων προκύπτει ακριβώς από τα θέματα των ρημάτων από τα οποία παράγονται.

Να πω ακόμη ότι δε θα καταλάβουμε ποτέ τα ρήματα και τα παράγωγα ρηματικά ονόματα, αν δε γνωρίζουμε, πρώτον, πώς σχηματίζονται τα διαφορετικά θέματα των ρημάτων, και δεύτερον, ποια είναι και τι δουλειά κάνουν τα έντεκα (11) ενεστωτικά προσφύματα της αρχαίας μας γλώσσας, επτά (7) από τα οποία ενυπάρχουν και στη νεοελληνική γλώσσα. Θα τα χρησιμοποιούμε παθητικά και μιμητικά, χωρίς να ξέρουμε το γιατί. Όταν όμως δεν γνωρίζεις το γιατί, δεν μπορείς να είσαι αυτενεργός και δημιουργικός.

Θέλω επίσης να επισημάνω ότι τα σύνθετα ρήματα σχηματίζονται από τον αρχαίο ρηματικό τύπο και όχι από τον νεοελληνικό. Π.χ. Τα ρήματα: αποδίδω, διαδίδω, παραδίδω, μεταδίδω, κλπ. σχηματίζονται από το αρχαίο ρήμα δίδω και όχι από το δίνω. Επίσης, τα ρήματα: εκπίπτει, εμπίπτει, συμπίπτει, υποπίπτει κλπ. σχηματίζονται από το αρχαίο ρήμα πίπτω και όχι από το πέφτω.

ΕΠΟΜΕΝΩΣ: Με την ετυμολογική εξήγηση των λέξεων κατανοούμε, πρώτον, τη σημασία της κάθε λέξεως, και δεύτερον, την ορθογραφία της. Πρώτη σε αξία είναι η σημασία και δεύτερη η ορθογραφία.

Ύστερα από αυτά, θέλω να ρωτήσω (ρητορική η ερώτηση): Τι είναι προτιμότερο, να γνωρίζει κανείς τι σημαίνουν ακριβώς οι λέξεις ή απλώς να τις χρησιμοποιεί μιμητικά; Να είναι κάτοχος της γλώσσας ή χρήστης; Να είναι (με μεταφορική σημασία) ιδιοκτήτης στο σπίτι που μένει (δηλαδή κάτοχος) ή ενοικιαστής (χρήστης); Τώρα καταλαβαίνετε πόσο σοβαρό είναι το θέμα. Να είμαστε ιδιοκτήτες της γλώσσας μας, αφού είναι κοινή προγονική μας κληρονομιά, και να μην την κατέχουμε∙ να κάνουμε απλώς χρήση, όπως κάνουν και οι αλλοδαποί που ζουν στη χώρα μας. Τι κρίμα!

Πέρα από αυτό, όταν γνωρίζεις πώς γεννήθηκαν οι λέξεις, αποκτάς άλλη σχέση με τη γλώσσα σου. Μπαίνεις στη λογική της γλώσσας∙ καταλαβαίνεις πώς ξεκίνησε και πώς λειτουργεί∙ καταλαβαίνεις καλύτερα τις όποιες άλλες σημασίες απόκτησε στη συνέχεια∙ δεν λειτουργείς παθητικά και μιμητικά στη λογική «έτσι το λένε». Τελικά, την αισθάνεσαι καλύτερα και την αγαπάς περισσότερο.

Θέλω ακόμη να προσθέσω και τούτο, όσον αφορά τη σημασία των λέξεων. Οι λέξεις οι ίδιες ορίζουν τη σημασία τους, δηλαδή το εννοιολογικό περιεχόμενό τους. Θα δώσω μερικά παραδείγματα:

α). Όλοι γνωρίζουμε τι σημαίνει το ρήμα μαλώνω (μαλώνω ένα άτακτο παιδί ή μαλώνω με κάποιον). Δείτε όμως τι λέει η ίδια η λέξη: Το ρήμα μαλώνω προέρχεται από το αρχαίο ρήμα ομαλόω, το οποίο παράγεται από το επίθετο ομαλός. Επομένως, μαλώνω σημαίνει: επαναφέρω στο ομαλό, στην ομαλότητα. Καταλαβαίνετε τώρα ότι θα συμπεριφερθεί διαφορετικά ο γονιός ή ο δάσκαλος στο παιδί που έκανε κάποια αταξία, όταν γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει η λέξη μαλώνω. Θα το επαναφέρει στην ομαλότητα∙ θα το συμβουλέψει με τον κατάλληλο τρόπο, δε θα το επιπλήξει, δε θα το τιμωρήσει.

β). Όλοι γνωρίζουμε τι σημαίνει αγόρι. Ας δούμε όμως τι λέει η ίδια η λέξη: Η λέξη αγόρι σχηματίζεται από το στερητικό α– και την αρχαία λέξη ώρα, που σήμαινε «εποχή»∙ (οι ώρες τού έτους). Έτσι έχουμε: α- + ώρα > ο άωρος > ο άγουρος > το αγόρι. («Μια κόρη κι ένας άγουρος», διαβάζουμε στον Ερωτόκριτο). Οπότε, αγόρι είναι αυτό που είναι άγουρο, που δεν έχει ωριμάσει. (Πρβλ.: ώριμο ή άωρο/ άγουρο φρούτο).

γ). Τέλος, η λέξη μηδέν (< μηδέ εν) ορίζει το περιεχόμενό της: ούτε ένα.

Πόσο σπουδαία είναι η γλώσσα μας! Οι λέξεις της γλώσσας μας είναι εμπράγματες, είναι ουσιαστικές. Βγήκαν μέσα από τα πράγματα, έχουν ουσία. Δεν είναι ψιλά ονόματα, γυμνά από περιεχόμενο, απλές ταμπέλες. Σημαίνον και σημαινόμενο (η λέξη και η σημασία της) έχουν αιτιώδη σχέση, σχέση εσωτερική, όχι εξωτερική. Αυτό είναι που θαυμάζουν οι ξένοι στη γλώσσα μας. Άκουσα Ελβετούς φοιτητές που μάθαιναν Ελληνικά να λένε: «Η Ελληνική γλώσσα είναι φιλοσοφία».

  1. Τα αρχαία Ελληνικά είναι γλώσσα καλλιεργημένηγλώσσα τών γραμμάτων, των επιστημών και της τεχνολογίας. Με αυτά κατανοούμε επιστημονικές έννοιες, επιστημονικούς όρους και ορισμούς:

Θα αρχίσω την παράθεση των επιχειρημάτων μου, για να αποδείξω την ορθότητα αυτού του ισχυρισμού μου, με δύο επιγραμματικές φράσεις τού αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου Αντισθένη, πατέρα των κυνικών φιλοσόφων. «Αρχή παιδεύσεως η των ονομάτων επίσκεψις» και «Γλώσσα πρώτη μαθήσεων δι’ ης έξεστι τας άλλας (επιστήμας) μαθείν».

Με την πρώτη φράση ο Αντισθένης μάς λέει ότι η διαδικασία τής μαθήσεως αρχίζει με την ακριβή εξέταση της σημασίας των λέξεων, δηλαδή με την ετυμολογική εξέταση των λέξεων, διότι, όπως έγραψα και πιο πριν, οι λέξεις αποκαλύπτουν και προσδιορίζουν το εννοιολογικό τους περιεχόμενο.

Με τη δεύτερη φράση ο Αντισθένης επισημαίνει την αξία τού μαθήματος της γλώσσας, λέγοντας ότι η γλώσσα είναι το πρώτο μάθημα που πρέπει να μάθει καλά κάθε μαθητής, διότι με αυτό θα μπορέσει να κατανοήσει τις άλλες επιστήμες. Η γλώσσα είναι το όργανο με το οποίο προσεγγίζονται και κατανοούνται όλες οι επιστήμες. Οι επιστημονικές έννοιες, οι όροι, οι ορισμοί, τα θεωρήματα, τα αξιώματα κλπ. εκφράζονται και διατυπώνονται γλωσσικά, με λεκτική ακρίβεια και λιτή έκφραση. Η πλειονότητα των όρων όλων των επιστημών είναι αρχαιοελληνικές λέξεις.

Ας μου επιτραπεί να πω ότι, αν οι μαθητές τού λυκείου και οι φοιτητές δυσκολεύονται να κατανοήσουν κάποιες επιστήμες, αυτό οφείλεται ή στο ότι οι επιστήμες αυτές και οι καθηγητές που τις διδάσκουν πάσχουν γλωσσικά ή στο ότι οι μαθητές και οι φοιτητές δεν έχουν καλή γλωσσική κατάρτιση.

(Συνεχίζεται)

Advertisements
This entry was posted in Θέματα and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s