Τι μας χρειάζονται τα αρχαία Ελληνικά; (1ο)

arxaia_ellhnikaΑν έχω μετανοιώσει για ένα πράγμα στην ζωή μου, το μοναδικό, είναι ότι δεν έμαθα ποτέ αρχαία ελληνικά. Κι αν υπάρχει επίσης κάτι που ζηλεύω είναι όσους γνωρίζουν αρχαία ελληνικά. Τα άρθρα που θα παραθέσω σε τέσσερις συνέχειες είναι πνευματική περιουσία ενός συγγραφέα που έργο της ζωής του είναι να υπηρετεί την ελληνική γλώσσα και την ελληνική ιστορία.

Γράφει ο Συγγραφέας  ΓΙΑΝΝΗΣ  Β. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ                        23-2-2015

Η Πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων ενός Λυκείου των βόρειων προαστίων τής Αθήνας μου ζήτησε να της πω τη γνώμη μου σχετικά με το ερώτημα που θέτουν κάποιοι από τους μαθητές τού Λυκείου, και το οποίο είναι: «Τι μας χρειάζονται τα αρχαία Ελληνικά;»

Εξήγησα στην Πρόεδρο ότι δεν είμαι ο καταλληλότερος να δώσω απάντηση στο πολύ σημαντικό αυτό ερώτημα. Χρήσιμο είναι να ζητήσει απάντηση και από άλλους, πιο ειδικούς. Ωστόσο, επειδή το θέμα είναι πολύ σοβαρό, και με έχει απασχολήσει, (έχω γράψει και σχετικό βιβλίο με τίτλο: «Η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ  ΟΙ  ΡΙΖΕΣ  ΚΑΙ  Ο  ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ  ΤΩΝ  ΛΕΞΕΩΝ  ΤΗΣ  ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ΓΛΩΣΣΑΣ»), θα ετοιμάσω απάντηση γραπτή, εκτενή και τεκμηριωμένη.

Το ερώτημα αυτό είναι παλαιό και η αρνητική προδιάθεση που εκφράζει συνοδεύεται και από άλλες ανάλογες ερωτήσεις, όπως: Μήπως θα μιλάμε αρχαία Ελληνικά; Τα αρχαία Ελληνικά είναι νεκρή γλώσσα. ;Δεν είναι προτιμότερο, στο χρόνο που θα διαθέσουμε για να μάθουμε αρχαία Ελληνικά, να μάθουμε μια άλλη σύγχρονη ξένη γλώσσα;

Αυτά και άλλα παρόμοια επιχειρήματα προβάλλονται από την πλευρά όσων δεν θέλουν τα αρχαία Ελληνικά. Τα επιχειρήματα αυτά φαίνονται λογικά, φαίνονται σωστά, αλλά δεν είναι. Είναι λογικοφανή. Προβάλλονται από μαθητές, αλλά και από μεγάλους, δυστυχώς ακόμα και από καθηγητές πανεπιστημίου-βουλευτές, οι οποίοι δεν έχουν βαθύτερη γνώση τού θέματος. Από ανθρώπους που βλέπουν τα πράγματα επιφανειακά, ρηχά, χωρίς γνώση και επίγνωση. Πολλές φορές παίρνουν απορριπτική θέση για λόγους ιδεολογικοπολιτικούς. (Θα το εξηγήσω στη συνέχεια και αυτό).

Πριν αναπτύξω το θέμα, θέλω να πω ότι η διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών είναι δύσκολη. Δεν είναι για όλους τους μαθητές. Όσοι μαθητές αρκούνται στο να τελειώσουν την υποχρεωτική εκπαί-δευση, και να στραφούν σε κάποια τέχνη ή κάποια εργασία για βιοπορισμό, δεν πρέπει να υποστούν αυτή τη «δοκιμασία», καίτοι θα ήταν πολύ χρήσιμη. Όσοι μαθητές όμως θέλουν να σπουδάσουν, είτε θεωρητικές επιστήμες είτε θετικές (ιδιαίτερα αυτές), η διδασκαλία τών αρχαίων Ελληνικών, όχι μόνο δεν θα είναι χαμένος χρόνος, αλλά, αντίθετα, τα αρχαία Ελληνικά θα τους βοηθήσουν πάρα πολύ τόσο στις σπουδές τους όσο και στην άσκηση της επιστήμης τους. Όλα αυτά θα τα εξηγήσω αναλυτικά.

Θα δώσω τώρα τις απαντήσεις μου στο αρχικό ερώτημα, σε μορφή τίτλων, και στη συνέχεια θα αναπτύξω την καθεμιά:

  1. Τα αρχαία Ελληνικά καλλιεργούν τη νόηση, την ευφυΐα και συστηματοποιούν τη δομή τής σκέψης.
  2. Με την ετυμολογική εξήγηση των λέξεων κατανοούμε την ακριβή σημασία τών λέξεων της σύγχρονης γλώσσας μας, (διότι, σημασία έχει η σημασία τών λέξεων), οπότε χρησιμοποιούμε τις λέξεις με επίγνωση και όχι μιμητικά.
  3. Τα αρχαία Ελληνικά είναι γλώσσα καλλιεργημένη∙ γλώσσα τών γραμμάτων, των επιστημών και της τεχνολογίας. Με αυτά κατανοούμε επιστημονικές έννοιες, όρους και ορισμούς.
  4. Με τα αρχαία Ελληνικά κατανοούμε το Ευαγγέλιο και την υμνολογίας τής Εκκλησίας.

Θα αναπτύξω τώρα καθεμιά από τις απαντήσεις που έδωσα παραπάνω, με την ίδια σειρά:

  1. Τα αρχαία Ελληνικά καλλιεργούν τη νόηση, την ευφυΐα και συστηματοποιούν τη δομή τής σκέψης:

boltairosΊσως ο ισχυρισμός μου αυτός να φαίνεται υπερβολικός. Σας βεβαιώνω ότι είναι απόλυτα ρεαλιστικός. Για το λόγο αυτό, θα επικαλεστώ τη γνώμη σπουδαίων επιστημόνων, ξένων και Ελλήνων, διότι η γνώμη τους έχει μεγαλύτερο ειδικό βάρος από τη δική μου.

α). Ο Κάρολος – Βέρνερ Χάιζενμπεργκ (1901 – 1976), Γερμανός Φυσικός, βραβείο Νόμπελ το έτος 1932, θεμελιωτής τής κβαντομηχανικής, ο μεγαλύτερος ίσως Φυσικός τού 20ου αιώνα, ισόκυρος με τον Αϊνστάιν, ομολόγησε το εξής: «Η θητεία μου στην αρχαία ελληνική γλώσσα υπήρξε η σπουδαιότερη πνευματική μου άσκηση. Στη γλώσσα αυτή υπάρχει η πληρέστερη αντιστοιχία ανάμεσα στη λέξη και στο εννοιολογικό της περιεχόμενο». Εδώ ο Χάιζενμπεργκ αναφέρεται στην αξία που έχει το Συντακτικό τής αρχαίας ελληνικής γλώσσας, και ακόμη, στην αξία τής ετυμολογίας των λέξεων, από την οποία προκύπτει η σημασία τους. (Για την αξία τής ετυμολογίας τών λέξεων θα γράψω λίγο παρακάτω).

β). Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ (1913 – 2010), Γαλλίδα καθηγήτρια και ακαδημαϊκός, ελληνίστρια, βραβευμένη από την Ελληνική Πολιτεία το 1995, γράφει σε κάποιο από τα βιβλία της: «Η καλύτερη άσκηση για την ανάπτυξη της ευφυΐας είναι η μελέτη τής ελληνικής γλώσσας. Κάθε λέξη κρύβει και μια ιδέα. Στη γλώσσα αυτή, περισσότερο από κάθε άλλη γλώσσα, υπάρχει η μεγαλύτερη αντιστοιχία μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου, μεταξύ τής λέξεως και του εννοιολογικού της περιεχομένου». Μιλάει και η Ρομιγύ για την ιδιαίτερη αξία τής ετυμολογίας τών λέξεων. Για το σημαντικότερο κεφάλαιο της γλώσσας μας, το οποίο δεν διδασκόταν και δεν διδάσκεται στα ελληνικά σχολεία, εκτός και αν βρισκόταν κάποιος συνειδητοποιημένος φιλόλογος, αετός, ο οποίος είχε καταλάβει την αξία της. Βέβαια, πρέπει να διευκρινίσω ότι η ετυμολογία είναι αντικείμενο της Γλωσσολογίας και όχι της φιλολογίας. Ωστόσο, η γλώσσα πρέπει να διδάσκεται στην ολότητά της.

γ). Ο Μάνος Μαυρικάκης, καθηγητής Χημείας σε πανεπιστήμιο των ΗΠΑ, σύγχρονος κορυφαίος χημικός τού κόσμου, σε συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε στις 18-1-2015, δήλωσε: «Η πολύ καλή κατάρτισή μου στην αρχαία ελληνική γλώσσα και ιδιαίτερα το Συντακτικό της μου έδωσε μια μοναδική δομή σκέψης, η οποία είναι πολύ χρήσιμη για όλες τις θετικές επιστήμες». Επισημαίνω τη σημασία που δίνει ο καθηγητής τής Χημείας στο Συντακτικό, (όπως και ο Χάιζενμπεργκ), το οποίο οργάνωσε τη σκέψη του, οργάνωση που είναι πολύ χρήσιμη για όλες τις θετικές επιστήμες. Η αξία τού Συντακτικού έγκειται: πρώτον, στο να βάλεις σε κανονική σειρά τούς όρους τής πρότασης και να βρεις τις λέξεις στις οποίες αποδίδονται κάποιοι επιρρηματικοί ή άλλοι προσδιορισμοί, και δεύτερον, να κάνεις λεπτές διακρίσεις και να αναγνωρίσεις, π.χ. γιατί η τάδε λέξη είναι προληπτικό κατηγορούμενο και όχι κατηγορούμενο ή επιρρηματικό κατηγορούμενο ή γενική κατηγορηματική. Ακόμη, τι διαφορά έχει η ταυτοπροσωπία από την ετεροπροσωπία. Και πολλά άλλα.

Νομίζω ότι αυτές οι τρεις γνώμες που ανέφερα είναι αρκετές για να στηρίξουν τον ισχυρισμό μου ότι τα αρχαία Ελληνικά καλλιεργούν τη λογική, την ευφυΐα και συστηματοποιούν τη δομή τής σκέψης.

  1. Με την ετυμολογική εξήγηση των λέξεων κατανοούμε την ακριβή σημασία των λέξεων της σύγχρονης γλώσσας μας:

Ετυμολογική εξήγηση ή απλά ετυμολογία (= λόγος περί του ετύμου) ονομάζεται η αναζήτηση του ετύμου των λέξεων, δηλαδή η αναζήτηση της προέλευσης της κάθε λέξεως, του τρόπου σχηματισμού της και της αρχικής της σημασίας. Η λέξη έτυμον σημαίνει: το αληθινό, το πραγματικό. Επομένως, με την ετυμολογία αναζητούμε την αλήθεια τού μηνύματος που κομίζει κάθε λέξη, δηλαδή την ακριβή σημασία της. Ακόμη, με την ετυμολογία οδηγούμαστε στο να κατανοήσουμε πώς σκέφτηκαν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής για να ονοματοδοτήσουν και να νοηματοδοτήσουν την κάθε λέξη. Οδηγούμαστε έτσι στις απαρχές, στη γένεση των λέξεων και της γλώσσας.

Θέλω να τονίσω με έμφαση ότι η αξία τής ελληνικής γλώσσας έγκειται (βρίσκεται) κυρίως στην ετυμολογία των λέξεών της και στην αρχική τους σημασία. Το είδαμε να το επισημαίνουν πιο πριν και ο Χάιζενμπεργκ και η Ρομιγύ. Τόσο η ετυμολογία όσο και η αρχική σημασία τών λέξεων μάς παραπέμπουν στην αρχαία μας γλώσσα. Πριν αναφερθώ αναλυτικότερα σ’ αυτό, πρέπει να συμπληρώσω ότι άλλα πλεονεκτήματα της γλώσσας μας είναι: Πρώτον, ο πλούτος των λημμάτων (των λέξεων που περιέχονται στα λεξικά) και των συνωνύμων της, που δίνουν τη δυνατότητα στο χρήστη της να ακριβολογεί και να κυριολεκτεί. Δεύτερον, η παραγωγική και η συνθετική της ικανότητα, που της δίνουν τη δυνατότητα να δημιουργεί νέες λέξεις, ιδιαίτερα για τις ανάγκες τής επιστήμης και της τεχνολογίας. Αυτά τα αναγνωρίζουν όλοι οι λαοί, γι’ αυτό και η πλειονότητα των επιστημονικών και τεχνολογικών όρων είναι ελληνικές λέξεις. Αρχαιοελληνικές λέξεις, ρίζες, προθήματα και επιθήματα.

Έγραψα λίγο πιο πριν ότι τόσο η ετυμολογία όσο και η αρχική σημασία των λέξεων μάς παραπέμπουν στην αρχαία μας γλώσσα. Πρέπει να πάμε λοιπόν στην αρχαία μας γλώσσα. Σας προειδοποιώ ότι η ανάλυση θα είναι εκτενής, αλλά και η ανταμοιβή σας θα είναι εξίσου μεγάλη.

Αρχίζω με μία σημαντική αποκάλυψη. Την αποκάλυψη αυτή δεν τη βρήκα κάπου γραμμένη, αλλά μου προέκυψε από την πολυχρόνια έρευνα και μελέτη τής γλώσσας μας: Η πλειονότητα των λέξεων της διαχρονικής ελληνικής γλώσσας είναι ρηματικά ονόματα. Δηλαδή, τα περισσότερα ουσιαστικά, επίθετα και άλλα είδη λέξεων παράγονται από ρήματα. Τα ρήματα λειτουργούν ως πολύτεκνες και πολυπολύτεκνες μητέρες. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, διότι, όταν γνωρίζουμε από πιο ρήμα παράγεται μια λέξη, τότε καταλαβαίνουμε καλύτερα τι ακριβώς σημαίνει η λέξη. Θα γράψω στη συνέχεια παραδείγματα. Να συμπληρώσω ακόμη και τούτο: οι λέξεις (ουσιαστικά, επίθετα κλπ.) που παράγονται από τα ρήματα δεν παράγονται μόνο από το θέμα τού ενεστώτα, αλλά και από τα θέματα των άλλων χρόνων (του αορίστου, του μέλλοντα, του αορίστου β΄, του παρακειμένου). Αυτό έχει σημασία.

[Βέβαια, λέξεις παράγονται και από ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα), αλλά και από άλλα μέρη του λόγου, σε πολύ μικρότερο αριθμό.] Θα συνεχίσω και στο επόμενο.              (Συνεχίζεται)

Advertisements
This entry was posted in Θέματα and tagged , . Bookmark the permalink.

One Response to Τι μας χρειάζονται τα αρχαία Ελληνικά; (1ο)

  1. Ο/Η Konstantina λέει:

    Συμφωνώ απόλυτα μαζί σου, πολύ λυπηρό που εμείς οι νεοέλληνες δεν έχουμ ειδέα από τη σοφία τους. Και να ήταν μόνο αυτό!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s